ADHD

ADHD ( skrót od angielskiej nazwy Attention Deficit Hyperactivity Disorder) jest to Zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi. Literatura określa schorzenie jako zaburzenia hiperkinetyczne.

Charakterystyczny dla tej grupy zaburzeń jest wczesny początek, pojawiający się najczęściej w pierwszych 5 latach życia, tendencja do przechodzenia od jednej do drugiej aktywności bez ukończenia żadnej z nich, brak wytrwałość podczas realizacji zadań, które wymagają zaangażowania poznawczego a także zdezorganizowana, w niskim stopniu kontrolowana nadmierna aktywność.

Uważa się, że schorzenie pojawia się u 4- 8 % dzieci w wieku wczesnoszkolnym ( 6-9 rok życia), dotyka głównie chłopców, bez względu na rasę oraz kulturę. Później częstotliwość występowania spada w każdych 5 latach o 50%, jednak u około 60% osób dorosłych utrzymuje się część lub wszystkie cechy ADHD, głównie dotyczące deficytu uwagi.

Mózg osoby zdrowej i chorej na ADHD

Metabolizm glukozy w mózgu osoby zdrowiej (po lewej) i chorej na ADHD (po prawej)

PRZYCZYNY:

Nie zostały poznane precyzyjne przyczyny powstawania ADHD, jednak wyodrębniono szereg czynników, które mogą wywoływać schorzenie lub pogłębiać jego objawy:

  • genetyczne,
  • dieta,
  • środowisko społeczne,
  • uszkodzenie Centralnego Układu Nerwowego,
  • niedotlenienie w czasie porodu,
  • w przebiegu innych zespołów objawowych u osób z łamliwym chromosomem X,
  • zaburzenia równowagi pomiędzy układem dopaminowym a noradrenalinowym w Centralnym Układzie Nerwowym.

OBJAWY ADHD:

Objawy kliniczne:

  • impulsywność,
  • trudność w utrzymaniu uwagi i wysiłku,
  • problemy w kontroli pobudzenia,
  • potrzeba bezpośredniego wzmocnienia.

Objawy sfery ruchowej:

  • brak możliwości pozostania w bezruchu nawet przez krótki czas,
  • widoczny niepokój ruchowy dotyczący małej i dużej motoryki,
  • bezcelowe chodzenie,
  • podrywanie się z miejsca,
  • bieganie,
  • wzmożona szybkość oraz częsta zmienność ruchów ( sprawia wrażenie ciągłego pośpiechu ),
  • podskakiwanie,
  • przymusowe wymachiwanie rękami,
  • bieganie bez celu,
  • nasilone drobne ruchy kończyn ( głośne deptanie, machanie nogami, ciągłe zajmowanie się rzeczami leżącymi w zasięgu rąk oraz nóg, poruszanie palcami rąk, kiwanie się na krześle itd.).

Objawy sfery poznawczej:

  • odruch orientacyjny wzmożony,
  • problemy ze skupieniem uwagi ( chwiejność uwagi, która pozostaje wybitnie zależna od afektywnych czynników ),
  • pochopność,
  • brak wytrwałości przy małym zainteresowaniu i nie zauważaniu bezpośrednich korzyści wynikających z działania,
  • pobieżność myślenia,
  • wzmożona męczliwość podczas pracy intelektualnej i połączona z tym nierównomierność wydajności,
  • trudności wizualno- motoryczne,
  • w przeprowadzanych badaniach inteligencji część autorów stwierdza poziom „ poniżej oczekiwanego” przede wszystkim w skalach wykonawczych,
  • brak umiejętności planowania,
  • uwaga przerzucana z obiektu na obiekt ( odpowiedzi na pytania są nieprzemyślane, nieprawidłowe, błędne rozwiązywanie zadań ),
  • problemy z syntetyzowaniem w myśleniu,
  • u licznych dzieci, posiadających zaburzenia koncentracji uwagi występują pewne zaburzenia języka lub mowy, należą do nich: problemy z artykulacją, opóźnienie rozwoju mowy, kłopoty ze strukturą zdania, błędne układanie dźwięków.
  • problemy pojawiają się także w pisemnym wyrażaniu myśli oraz słowa.

Objawy sfery emocjonalnej:

  • nasilona ekspresja uczuć,
  • nieopanowane, często niezwykle silne reakcje emocjonalne,
  • wybuchy złości,
  • nadmierna wrażliwość emocjonalna w stosunku do bodźców otoczenia,
  • impulsywność działania.

U dzieci z zaburzeniami koncentracji uwagi często zauważalne są charakterystyczne cechy osobowości takie jak:

  • niska samoocena,
  • impulsywne działanie,
  • niedojrzałe zachowanie,
  • chęć dominacji w grupie,
  • okresowo pojawiająca się depresja,
  • niespokojny sen,
  • problemy z zasypianiem,
  • wczesne przebudzanie się.

Typowe zachowania dzieci z ADHD:

  • stałe wiercenie się na krześle,
  • machanie rękami i nogami,
  • częściej biega niż chodzi,
  • pójście spać oraz zaśnięcie jest problematyczne,
  • pojawiają się nocne lęki lub koszmarne sny,
  • jest niezwykle gadatliwe,
  • z dużą częstotliwością i w łatwy sposób dziecko się denerwuje,
  • ciągle biega po całym domu,
  • jest psotliwe zarówno w domu jak i w szkole,
  • dokucza często innym dzieciom,
  • w nieumyślny sposób psuje różnego rodzaju rzeczy,
  • często ulega wypadkom oraz urazom,
  • czas koncentracji jest bardzo krótki,
  • bardzo łatwo się rozprasza,
  • ma problemy z zapamiętywaniem szczegółów,
  • zachowuje się mniej poważnie niż jego rówieśnicy,
  • nienawidzi zmian,
  • bardzo często gubi różne rzeczy lub o nich zapomina,
  • często wtrąca się do rozmowy osób dorosłych,
  • jego zachowanie jest trudne do przewidzenia,
  • nie czeka aż nadejdzie jego kolej,
  • szybko się denerwuje,
  • szybko się zniechęca,
  • oczekuje pochwały natychmiast,
  • występują problemy z przestrzeganiem wytyczonych zasad,
  • rozpoczyna jakąś czynność lecz jej nie kończy,
  • sprawia wrażenie, że nie słucha,
  • przejawia nadwrażliwość na dźwięki,
  • łatwo się potyka,
  • zdarza się, że jest agresywne,
  • wszystko powoduje rozproszenie uwagi,
  • musi dotknąć niemal wszystkiego,
  • śni na jawie,
  • nie potrafi skoncentrować swojej uwagi na jednej rzeczy,
  • często wpada na różne rzeczy,
  • podczas lekcji niedokładnie przepisuje z tablicy,
  • nie kończy zdań, które rozpoczęło,
  • ma problemy z planowaniem,
  • dąży do przewodzenia grupie,
  • wokół dziecka wiecznie panuje bałagan,
  • nie potrafi przewidywać niebezpieczeństw,
  • wyrywa się aby odpowiedzieć zanim zostanie zapytane,
  • ma tendencje do przerywania innym,
  • podejmuje pochopne decyzje,
  • cudze pomysły akceptuje niezwykle łatwo i bez zastanowienia,
  • jego pozycja w grupie jest często niezbyt dobra, jest samotne,
  • nie potrafi przegrywać,
  • chce koncentrować uwagę otoczenia na sobie,
  • ma złe zdanie na własny temat, jest niepewne oraz nieśmiałe.

Rozwój fizyczny dziecka:

  • wysoki poziom aktywności fizycznej.

 

Rozwój społeczny dziecka:

  • problemy w nawiązywaniu kontaktu z rówieśnikami,
  • opóźnienie rozwoju społecznego,
  • popisywanie się przed rówieśnikami w celu zwrócenia na siebie uwagi.

DIAGNOSTYKA

Stwierdzenie ADHD jest trudne, gdyż niemal w 100% opiera się na obserwacji dziecka. Działania w kierunku rozpoznania schorzenia powinny obejmować:

  • wywiad z rodzicami i zebranie informacji dotyczących rozwoju dziecka oraz jego zachowania obecnego,
  • wywiad z nauczycielami, zebranie informacji dotyczących zachowania dziecka w szkole lub przedszkolu,
  • badanie przez pediatrę,
  • badanie przez neurologa oraz EEG,
  • przeprowadzenie rozmowy z dzieckiem,
  • obserwacja zachowania dziecka,
  • ocena skali problemu – poziomu nadpobudliwości psychoruchowej oraz zaburzeń koncentracji uwagi a także problemowych zachowań na podstawie skali kwestionariuszy diagnostycznych,
  • ocena aktywności ruchowej dziecka,
  • badanie przez psychologa,
  • ocena ilorazu inteligencji.

LECZENIE:

Amerykańskie Towarzystwo Psychiatryczne wspólnie z Europejskim Towarzystwem Psychiatrii Dzieci i Młodzieży uznały w 2004 roku, iż leczenie ADHD powinno składać się z kilku metod terapeutycznych:  oddziaływań psychospołecznych, psychoterapii oraz farmakoterapii. W Polsce nie zostały do tej pory opublikowane standardy dotyczące leczenia tego schorzenia. Jednak w ramach działania resortów zdrowia oraz edukacji odpowiedni program jest przygotowywany.

Oddziaływanie psychospołeczne:

W przypadku dziecka z ADHD pomoc powinna zostać ukierunkowana nie tylko na jego potrzeby ale także dla jego najbliższej rodziny oraz opiekunów. Z tego powodu jednym z głównych elementów leczenia pozostają następujące oddziaływania psychospołeczne:

  • dokładne wyjaśnienie rodzicom oraz innym członkom rodziny objawów ADHD,
  • wyjaśnienie dziecku choroby, rozmawianie z nim o zachowaniach, ukierunkowywanie na obserwację swojego zachowania,
  • wyjaśnienie zaburzenia nauczycielom oraz stała współpraca ze szkolną poradnią psychologiczno- pedagogiczną.

Psychoterapia:

Na dzień dzisiejszy jedną z głównych i zarazem najskuteczniejszych form pomocy dla dzieci z ADHD oraz ich rodziny są warsztaty. Pokazują one sposoby radzenia sobie z objawami nadpobudliwości psychoruchowej ( w tym np. problematycznymi zachowaniami wywodzącymi się z celowego łamania zasad oraz niewykonywania poleceń).

Zajęcia uczą rodziców stosowania pochwał, zasad, nagród, konsekwencji.

W niektórych przypadkach zdarza się, że w rodzinie dziecka z ADHD pojawiają się problemy znacznie wykraczające poza możliwości takiego oddziaływania terapeutycznego. W takiej sytuacji możliwe jest zastosowanie:

  • terapii indywidualnej bądź grupowej dla dziecka ( pomaga w zwalczaniu niskiej samooceny dziecka, wspiera w rozwiązywaniu problemów z rówieśnikami ),
  • terapii rodzin ( stosowana w sytuacjach gdy rodzina ma problem z funkcjonowaniem jako całość ),
  • treningi umiejętności społecznych,
  • treningi zastępowania agresji.

Farmakoterapia:

Zastosowanie leków w zespole nadpobudliwości psychoruchowej może spowodować znaczne złagodzenie niektórych objawów dolegliwości. Tę metodę leczenia stosuje się zwykle w przypadkach masywnych zaburzeń w koncentracji uwagi.

Preparaty stosowane w leczeniu ADHD powodują wzrost ilości noradrenaliny i/lub dopaminy – są to substancje, których poziom w mózgu nadpobudliwego dziecka jest obniżony. Leki te pomagają w złagodzeniu objawów jednak nie leczą choroby i nie usuwają przyczyn nadpobudliwości, działają jedynie wtedy gdy są podawane.

Badania naukowe wykazują, iż długotrwałe ( 2-3 letnie ) stosowanie leków na ADHD poza zmniejszeniem nasilenia zaburzeń koncentracji uwagi, nadruchliwości oraz impulsywności przynosi dodatkowe korzyści. Leki mogą zabezpieczyć i zapobiec przed wystąpieniem niechcianych następstw schorzenia takich jak: niechęć do szkoły, niezwykle niskie wyniki w nauce, obniżona samoocena czy uleganie wypadkom oraz kontuzjom. Wspomagają także dziecko nadpobudliwe w nadrobieniu zaległości w nauce oraz w poprawie relacji z kolegami.

Leczenie ADHD nie powinno opierać się jedynie na podawaniu leków, gdyż nie mogą one wpłynąć na wszystkie sfery życia dziecka z tą przypadłością. Jednakże długotrwała, bezpieczna i skuteczna farmakoterapia może przysporzyć licznych korzyści. Jej stosowanie przewiduje się u dzieci, u których zmiana metod wychowawczych oraz inne oddziaływania nie przynoszą oczekiwanych efektów lub nie mogą z różnych powodów zostać wprowadzone.

W czym pomogą leki?

  • dziecko zacznie rozumieć i odbierać to co mówią inni,
  • dziecku będzie znacznie łatwiej skupić się podczas nauki i pracy,
  • zapanowanie nad potrzebą ruchu i mówienia stanie się dla dziecka prostsze,
  • dla dziecka łatwiejsze stanie się pomyślenie przez chwile przed wykonaniem jakiejś czynności.

Co mimo leków pozostanie bez zmian?

  • stosowanie leków nie może zastąpić nauczania i wychowania,
  • nie spowodują usunięcia dysleksji oraz dysgrafii,
  • nie sprawią, że przeciętny uczeń stanie się wybitny,
  • nie zminimalizują agresji mającej inne podłoże niż impulsywność ( np. w sytuacji gdy dziecko w domu jest bite ).

Terapia EEG – Biofeedback

Jest to nowoczesna metoda badania dla dzieci oraz dorosłych przeprowadzanego w czuwaniu oraz we śnie spontanicznym z aktywacjami. Polega na ocenie jakościowej oraz ilościowej bioelektrycznej czynności mózgu. Jest to metoda, która umożliwia znalezienie harmonii czynności fal mózgowych poprzez bioregulację oraz samouczenie się mózgu w treningowej formie wideozabawy. Terapię EEG – Biofeedback stosuje się podczas leczenia licznych problemów medycznych.

Tego typu treningi zaleca się głównie:

  • dzieciom oraz osobom dorosłym, które intensywnie się uczą,
  • osobom żyjącym w dużym stresie,
  • osobom przejawiającym problemy psychologiczne ( dysgrafia, dysleksja, lęki, zaburzenia snu, zaburzenia zachowania, zaburzenia samooceny, problemy z koncentracją ),
  • osobom z zaburzeniami psychosomatycznymi ( terapia uzależnień, stany paniki, alergie, bóle głowy, bóle przewlekłe, padaczki, tiki itd. ).

Treningi powodują wyciszenie i relaksację, jednocześnie pobudzając procesy myślowe.

Powodują wyciszenie nadpobudliwości psychoruchowej, niepokoju oraz lęków, usuwają agresję i polepszają stosunki z otoczeniem. Skuteczność metody wynosi 85-95%. Zalecane jest przeprowadzenie około 60 zabiegów, każdy z nich trwa około 45 minut. Narodowy Fundusz Zdrowia refunduje 10 takich seansów.

Ten artykuł znajduje się w kategori Choroby i zaburzenia psychiczne, Układu nerwowego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *